دانش بومی کشاورزان بلوچستان؛ الگویی کارآمد برای احیای کشاورزی پایدار و حفاظت از اکوسیستم

به گزارش روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی استان سیستان و بلوچستان؛ خالد میری با اشاره به آسیب‌های ناشی از «انقلاب سرد» و رویکردهای تک‌بعدی در بخش کشاورزی اظهار داشت: نگاه صرف به افزایش عملکرد از طریق مصرف بی‌رویه نهاده‌های شیمیایی و بهره‌برداری ناپایدار از منابع آبی، اگرچه در کوتاه‌مدت بهره‌وری را افزایش داد، اما در بلندمدت منجر به تخریب ساختار خاک، کاهش سلامت محصولات و بروز آسیب‌های جبران‌ناپذیر به اکوسیستم‌های طبیعی شده است.

وی با بیان اینکه دانش نیاکان در کشاورزی، رویکردی مکمل و زیست‌محور دارد، افزود: در نظام دانش بومی، کشاورزی صرفاً یک ابزار تولید نیست، بلکه یک «نظام زیستی» است که بر پایه تعامل هوشمندانه با طبیعت بنا شده است.

این پژوهشگر حوزه کشاورزی به نمونه‌هایی از مدیریت هوشمندانه منابع اشاره کرد و گفت: الگوی کشت توأم زراعت و دامداری و همچنین شیوه «کشاورزی جنگلداری» که در آن برنج در سایه نخلستان‌ها پرورش یافته و پس از برداشت، شبدر به عنوان کود سبز برای تقویت خاک کشت می‌شود، نشان‌دهنده چرخه طبیعی و خودبسنده‌ای است که مانع از اتلاف منابع می‌شود.

میری همچنین با اشاره به روش‌های نوآورانه در مدیریت آب و خاک در بلوچستان تصریح کرد: بهره‌گیری از آب استخرهای پرورش ماهی برای آبیاری اراضی که همزمان با انتقال مواد مغذی حاصل از فضولات ماهی همراه است، نمونه‌ای شاخص از افزایش حاصلخیزی خاک بدون نیاز به نهاده‌های شیمیایی است که باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

رئیس مرکز تحقیقات حوزه بلوچستان در بخش دیگری از اظهارات خود به مهارت‌های بومی در نگهداری محصولات اشاره کرد و گفت: روش‌های سنتی ذخیره‌سازی مانند نگهداری خرما بر روی خوشه و انبارش گندم و برنج در سیلوهای سنتی، ضمن حفظ کیفیت محصول، نیاز به انرژی و تجهیزات صنعتی پرهزینه را کاهش می‌دهد. همچنین تأکید نیاکان ما بر استفاده از کودهای دامی پوسیده و کمپوست برگ درختان، عامل اصلی حفظ پایداری خاک و کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی بوده است.

میری در پایان با رد هرگونه تقابل میان دانش بومی و کشاورزی کلاسیک، خاطرنشان کرد: دانش نیاکان ما در صورت تلفیق هوشمندانه با یافته‌های علمی روز، می‌تواند به افزایش سوددهی پایدار و کاهش ریسک‌های زیست‌محیطی منجر شود.

وی تأکید کرد: دانش بومی، نظام زیستی کاملی است که محور آن حفظ محیط‌زیست و تداوم رابطه متوازن انسان و طبیعت است و امروز، بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی و احیای این گنجینه‌های ارزشمند در توسعه کشاورزی استان هستیم.