واکاوی ریشههای دانایی در خاک آفتاب
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری سکایی نیوز – از سویی سنتهای دیرینه و مکتبخانههای بومی ستونهای اصلی انتقال دانش در میان طوایف و قبایل بودند و از سوی دیگر ساختار آموزش نوین که از اواخر دوران قاجار نطفه بسته بود تلاش میکرد تا در میان ریگزارهای تفتیده و کوههای سر به فلک کشیده این دیار راهی برای نفوذ پیدا کند. این گزارش در پی آن است تا لایههای غبارگرفته نظام آموزشی این منطقه را در دهههای ۴۰ و ۵۰ شمسی کنار بزند.
در آن دوران آموزش رسمی در این استان با چالشهای ساختاری عمیقی روبرو بود. فاصله زیاد میان شهرها و روستاهای پراکنده، نبود جادههای دسترسی و فقر اقتصادی سد بزرگی در برابر سوادآموزی فرزندان این خطه ایجاد کرده بود در حالی که در مراکز شهری مانند زاهدان و زابل نخستین دبیرستانها و مدارس حرفهای شکل میگرفتند، بخش بزرگی از پهنه بلوچستان همچنان از داشتن حتی یک کلاس درس ابتدایی محروم بود و آموزش در بسیاری از نقاط تنها در سایه سار نخلها یا در سیاهچادرهای عشایری معنا پیدا میکرد.
یکی از نقاط عطف این دوران، ورود سپاه دانش به روستاهای دورافتاده بود. این طرح که با هدف ریشهکنی بیسوادی اجرا شد، برای نخستین بار پای معلمان جوان نظاموظیفه را به مناطقی باز کرد که تا پیش از آن رنگ مدرسه به خود ندیده بودند. با این حال، تضاد میان محتوای کتابهای درسی متمرکز کشوری با فرهنگ، زبان و شیوه زندگی بومی مردم بلوچ و سیستانی، باعث شده بود که نرخ جذب دانشآموزان، بهویژه دختران، با کندی پیش رود و مقاومتهای سنتی همچنان پابرجا بماند.
علاوه بر این، کمبود نیروی انسانی متخصص و معلمانی که حاضر به خدمت در شرایط سخت اقلیمی جنوب شرق باشند، باعث شده بود کیفیت آموزشی در این استان تفاوت فاحشی با پایتخت و شهرهای بزرگ داشته باشد. اکثر مدارس موجود در آن زمان، خشتی و گلی بودند و از کمترین امکانات گرمایشی و سرمایشی بهره میبردند؛ با این حال، همین فضاهای محدود، بستری شدند برای ظهور نسلی از تحصیلکردگان بومی که بعدها به ستونهای علمی و فرهنگی استان تبدیل گشتند.
در نهایت، بررسی وضعیت مدارس سیستان و بلوچستان پیش از انقلاب، تصویری از تقابل میان «مدرنیته تحمیلی» و «محرومیت جغرافیایی» است. در این گزارش، ما با تکیه بر آمارها و اسناد تاریخی، قدم به قدم از اولین خشتهای مدارس نوین تا وضعیت فضاهای آموزشی در آستانه سال ۵۷ پیش خواهیم رفت تا درک کنیم چرا این منطقه، علیرغم استعدادهای سرشار، همچنان در صدر فهرست مناطق نیازمند توجه آموزشی باقی مانده بود.
نهضت سواد در رگهای سیستان و بلوچستان
با پیروزی انقلاب ورق در جنوب شرق ایران برگشت. اولویت از مراکز استانها به سمت روستاها و مناطق محروم تغییر کرد. نهضت سوادآموزی اولین قدم بزرگ بود که الفبا را به دورترین سیاه چادرهای عشایری و کپرها برد. معلمان جهادی که بدون هیچ امکاناتی کلاس درس را در دل نخلستانها برپا کردند تا نسلی که سالها نادیده گرفته شده بود خواندن و نوشتن بیاموزد.
در دهههای اخیر ساختوساز مدارس از یک برنامه اداری به یک حرکت ملی تبدیل شد. حضور پررنگ خیرین مدرسهساز در کنار دولت باعث شد مدارس خشتی و گلی یکی پس از دیگری تخریب و جای خود را به ساختمانهای نوساز و استاندارد بدهند. امروز دیگر داشتن مدرسه در روستاهای دورافتاده یک آرزو نیست و شبکه آموزشی تا مرزیترین نقاط استان گسترش یافته است.
یکی از بزرگترین تحولات چند سال اخیر، توسعه مدارس شبانهروزی است. این مدارس راه نجات دانشآموزانی شد که به دلیل دوری راه یا فقر مجبور به ترک تحصیل بودند. با ایجاد این مراکز فرزندان روستایی حالا از امکانات خوابگاهی، غذای گرم و معلمان مجرب بهرهمند هستند که این اقدام باعث شد آمار ترک تحصیل در مقطع متوسطه به شکل چشمگیری کاهش یابد.
تمرکز ویژه بر تحصیل دختران دستاورد مهم دیگری است که ساختار اجتماعی منطقه را تغییر داد. ایجاد مدارس اختصاصی و جذب معلمان بومی زن اعتماد خانوادههای سنتی را جلب کرد. نتیجه این اعتماد حضور پرشور دختران بلوچ و سیستانی در دانشگاهها و مراکز علمی کشور است. حالا زنان این دیار خودشان معلمان و مدیران فردای استان شدهاند.
در سالهای اخیر نهضت مدرسهسازی در سیستان و بلوچستان با سرعت عجیبی پیش رفته است. با وجود تمام سختیهای اقلیمی، تعداد کلاسهای درس در مناطق محروم چند برابر شده و تجهیزات آموزشی نوین به مدارس روستایی رسیده است که این مسیر نشان میدهد هدف نهایی ریشهکنی کامل بیسوادی و برقراری عدالت آموزشی در پهناورترین استان ایران است.
روایت مدیرکل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان از واقعیتهای میدانی آموزش در پهناورترین استان کشور:
از پراکندگی سهبرابری جمعیت تا بازگشت ۱۴ هزار دانشآموز به چرخه تحصیل
صفرزائی مدیرکل آموزش و پرورش استان سیستان و بلوچستان در گفتوگویی با خبرنگار سکایی نیوز با تشریح آخرین وضعیت آموزشی استان تصویری روشن از چالشها، دستاوردها و برنامههای پیشرو ارائه کرد.
وی با اشاره به شرایط خاص جغرافیایی استان اظهار داشت:سیستان و بلوچستان از نظر وسعت و پراکندگی جمعیت شرایطی کاملاً متفاوت با میانگین کشور دارد و پراکندگی جمعیتی در این استان بیش از سه برابر میانگین کشوری است و میانگین فاصله بین دو روستا به حدود ۷۶ کیلومتر میرسد. فاصله شمالیترین تا جنوبیترین مدرسه بیش از ۱۲۰۰ کیلومتر و فاصله برخی ادارات تا مرکز استان نزدیک به ۹۰۰ کیلومتر است. طبیعی است که در چنین شرایطی، توسعه و تقویت ساختارهای اداری برای نظارت مؤثر و ارائه خدمات آموزشی مطلوب، یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
توسعه ساختار اداری پس از انقلاب اسلامی
صفرزائی با مرور روند گسترش ساختار آموزش و پرورش در استان گفت:پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تنها ۶ اداره آموزش و پرورش در استان فعال بود، اما طی ۴۷ سال گذشته ۲۸ اداره دیگر تأسیس شده و اکنون مجموع ادارات به ۳۴ اداره رسیده است. در دولت چهاردهم نیز مجوز تأسیس چهار اداره جدید شامل ناحیه سه زاهدان، کورین، هیدوچ و جلگه چاههاشم صادر شده و نمایندگی آموزش و پرورش پیرسهراب نیز راهاندازی شده است. این توسعه ساختاری، پاسخ به اقتضائات جغرافیایی و جمعیتی استان است.
مدیرکل آموزش و پرورش استان با اشاره به گسترش خدمات به دانشآموزان با نیازهای ویژه تصریح کرد:پیش از انقلاب اسلامی تنها یک مدرسه استثنایی در استان وجود داشت، اما امروز این تعداد به ۸۴ مدرسه رسیده و در سال جاری نیز ۱۵ مدرسه جدید به این مجموعه افزوده شده است. این آمار نشاندهنده توجه جدی به عدالت آموزشی و حمایت از دانشآموزان دارای نیازهای ویژه است.
پیشتازی فرهنگیان استان در عرصههای ملی
وی با تأکید بر ظرفیتهای علمی معلمان و دانشآموزان استان افزود:با وجود چالشهایی مانند دوزبانه بودن بخشی از دانشآموزان و عدم دسترسی کامل برخی مناطق به دوره پیشدبستانی، فرهنگیان استان موفق شدند در حوزه اصلاح روشهای تدریس، تحول در محیطهای یادگیری و تقویت اجتماعات یادگیری، رتبه نخست کشور را کسب کنند. همچنین ۲۶ رتبه کشوری توسط فرهنگیان و ۵۷ رتبه ملی توسط دانشآموزان استان به دست آمده که بیانگر توانمندی و انگیزه بالای جامعه فرهنگی استان است.
مطالبه ساماندهی وضعیت نیروهای حقالتدریس
صفرزائی در بخش دیگری از این گفتوگو به موضوع نیروی انسانی اشاره کرد و گفت:در حال حاضر ۵۱۵۰ همکار فرهنگی بهصورت حقالتدریس آزاد در استان فعالیت میکنند. تبدیل وضعیت این عزیزان به قرارداد کار معین میتواند نقش مؤثری در ایجاد امنیت شغلی و در نهایت ارتقای کیفیت آموزشی داشته باشد.
مدیرکل آموزش و پرورش استان درباره برنامههای ارتقای کیفیت آموزشی اظهار داشت:در دوره متوسطه با جذب ۵۵۰ میلیارد ریال اعتبار، طرحهای کیفیتبخشی آموزشی در حال اجراست. سهم دانشآموزان هنرستانی از ۳۰ درصد به ۳۵ درصد افزایش یافته و گرایش به رشته ریاضی نیز رشد ۴۰ درصدی داشته است. علاوه بر این، ۱۷ هزار و ۵۰۰ نوآموز پیشدبستانی در کلاسهای آمادگی دوزبانه یکماهه شرکت کردهاند تا با آمادگی بیشتر وارد پایه اول شوند.
بازگشت ۱۴ هزار دانشآموز به مدرسه
وی در پایان با اشاره به اقدامات انجامشده برای کاهش بازماندگی از تحصیل گفت:با تشکیل کارگروه مشترک ذیل معاونت اجتماعی استانداری و همکاری دستگاههای مرتبط، از ابتدای سال تحصیلی تاکنون حدود ۱۴ هزار دانشآموز بازمانده از تحصیل شناسایی و به چرخه آموزش بازگردانده شدهاند. البته ریشهکن شدن کامل این مسئله نیازمند حمایت ملی و همکاری مستمر همه دستگاههاست.
به گفته مدیرکل آموزش و پرورش استان، مجموعه اقدامات انجامشده نشان میدهد که با وجود شرایط ویژه جغرافیایی و اجتماعی، روند توسعه آموزشی در سیستان و بلوچستان با برنامهریزی هدفمند و نگاه عدالتمحور در مسیر پیشرفت قرار دارد.
جهش کمسابقه در توسعه آموزشی جنوب شرق کشور/مهر ۱۴۰۵ موعد پایان مدارس کپری و سنگی در سیستان و بلوچستان
در روزهایی که موضوع عدالت آموزشی به یکی از محورهای اصلی توسعه کشور تبدیل شده سیستان و بلوچستان صحنه یک حرکت بزرگ زیرساختی است حرکتی که به گفته مسئولان، میتواند چهره آموزشی پهناورترین استان کشور را برای همیشه تغییر دهد.
میثم لکزایی مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان سیستان و بلوچستان در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار سکایی نیوز با اشاره به روند شتابگرفته مدرسهسازی در استان اظهار کرد:سیستان و بلوچستان سالها با کمبود تاریخی فضای آموزشی روبهرو بوده است اما امروز با یک برنامهریزی هدفمند و همافزایی دولت، خیرین و بخشهای اقتصادی، موفق شدهایم ۰/۷ مترمربع به سرانه فضای آموزشی استان اضافه کنیم. این عدد شاید در ظاهر کوچک به نظر برسد، اما در استانی با این گستره جغرافیایی یک جهش بزرگ و معنادار است که فاصله ما را با میانگین کشوری به شکل محسوسی کاهش داده است.
نهضت ساخت ۸۵۳۳ کلاس درس
لکزایی با اشاره به تدوین یک برنامه میانمدت تا سال ۱۴۰۵ افزود: در قالب یک نهضت گسترده ساخت ۸۵۳۳ کلاس درس در ۱۳۰۰ پروژه آموزشی در دستور کار قرار گرفته است و هدفگذاری ما کاملاً شفاف است مهر ۱۴۰۵ پایان عصر مدارس کپری و سنگی در استان خواهد بود و هیچ دانشآموزی در فضای غیراستاندارد تحصیل نخواهد کرد.
وی تأکید کرد: تمامی کلاسهای جدید به سیستمهای سرمایشی و گرمایشی استاندارد مجهز میشوند تا دانشآموزان در اقلیم متنوع و بعضاً سخت استان در شرایطی ایمن و مطلوب به تحصیل بپردازند.
مشارکت ۵۰ درصدی مردم در ساخت مدارس
مدیرکل نوسازی مدارس استان با قدردانی از نقش خیرین مدرسهساز و فعالان اقتصادی تصریح کرد:در احداث و تحویل ۶۰۰۰ کلاس درس اخیر حدود ۵۰ درصد منابع از محل مشارکتهای مردمی و بنگاههای اقتصادی تأمین شده است که این سطح از همراهی نشان میدهد مدرسهسازی در سیستان و بلوچستان به یک مطالبه عمومی و یک حرکت اجتماعی فراگیر تبدیل شده است.
عبور از ساخت صرف و حرکت به سوی مجتمعهای آموزشی مدرن
وی از پروژههای شاخص در مرکز استان نام برد و افزود : این طرح ها گامی عملی در ارتقای کیفیت آموزش و فراهمسازی امکانات استاندارد برای دانشآموزان استان است.
چشمانداز روشن آموزش در پهناورترین استان کشور
مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان در پایان خاطرنشان کرد: مسیر پیش رو روشن است با استمرار این شتاب و تداوم مشارکت مردمی نهتنها عقبماندگیهای گذشته جبران خواهد شد بلکه سیستان و بلوچستان به الگویی موفق در تحقق عدالت آموزشی در مناطق کمتر برخوردار تبدیل میشود.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0